Laser điều trị các bất thường mạch máu

Bs.Phạm Tuấn Hùng,Bs. Đặng Hoàng Thơm, Bs.Trần Đình Phượng

  1. Tổng quan

Hiện nay, việc sử dụng laser và các nguồn sáng khác dần trở thành phương pháp chính để điều trị các dị dạng mạch máu trên da. Thông qua nguyên lý phân hủy quang nhiệt chọn lọc của laser mà chúng ta có thể sử dụng các máy laser với bước sóng và độ rộng xung, năng lượng phù hợp để điều trị các tổn thương mạch máu một cách an toàn và hiệu quả.

11

Hình 1: Laser điều trị u máu ở trẻ em

  1. Các loại laser mạch máu
  • Laser màu xung (PDL) với bước sóng 585 và 595 nm.
  • Laser KTP với bước sóng 532 nm.
  • Laser Alexandrite xung dài với bước sóng 755 nm.
  • Laser Nd: YAG xung dài với bước sóng 1064 nm.
  • Laser hơi đồng với bước sóng 578 nm.
  • Nguồn sáng xung mạnh (IPL) có dải bước sóng 515-1200 nm.
  • Liệu pháp quang động học.

Mục đích của laser điều trị các tổn thương mạch máu là phá hủy chọn lọc tổn thương mạch máu trên da và hạn chế tối đa các tổn thương nhiệt đối với các mô xung quanh. Để làm được điều này cần chọn máy laser có bước sóng phù hợp với màu sắc của tổn thương mạch máu trên da (oxyhemoglobin) cũng như mức năng lượng và độ rộng xung của laser. Cần làm lạnh trên bề mặt da trong và sau chiếu laser nhằm hạn chế tổn thương nhiệt ra các mô xung quanh trên da, làm bệnh nhân có cảm giác an toàn và thoải mái nhất.

  1. Các chỉ định sử dụng laser mạch máu
  • Các bớt đỏ màu rượu vang
  • U máu
  • Giãn mạch trên da mặt và vết hồng ban
  • Giãn tĩnh mạch ở chân
  • Sẹo
  • Mụn cóc
  • Bệnh vảy nến và các tình trạng viêm da khác như u hạt trên mặt.
  • Các bệnh lý khác:
  • Nơ-vi hình nhện/ u mạch.
  • U xơ mạch
  • U mạch màu đỏ anh đào
  • Hồ mạch
  • U mạch dày sừng
  • Khía đỏ trên da
  • Đốm Civatte trên da

     

     

    1. Tổn thương bớt đỏ màu rượu vang
  • Sử dụng PDL màu vàng có bước sóng 577-595 nm để tác động vào mô đích dị dạng mao mạch.
  • Hầu hết bệnh nhân đều cho kết quả cải thiện và mất sắc tố đỏ trên da.
  • Nên điều trị sớm
  • Các bớt có màu hồng hoặc đỏ cho kết quả tốt hơn là màu tím
  • Bớt ở vùng da mặt và cổ có hiệu quả hơn các vùng tay, chân.
  • Sử dụng PDL có bước sóng 595 nm, độ rộng xung 1,5ms, năng lượng cao và làm mát bề mặt da cho kết quả tốt hơn.
  • Một số trường hợp có thể tái phát sau khi cải thiện lần đầu tiên sau khi chiếu laser.
  • Ngoài ra có thể dùng laser KTP 532 nm xung kép, laser Alexandrite 755 nm xung dài và laser Nd:YAG 1064 nm được sử dụng khi bớt ít đáp ứng với PDL. Tuy nhiên, nó có nguy cơ cao hơn hình thành seo hoặc rối loạn sắc tố so với sử dụng PDL xung dài thế hệ thứ 2.
  • Laser Nd:YAG xung dài thích hợp cho các tổn thương bớt lớn hoặc ở nhiều vị trí mà PDL ít có tác dụng.

22

Hình 2: Tổn thương dị dạng mạch trên da cổ sau điều trị laser

 

 

  1. U máu thể mao mạch
  • Các tổn thương phức tạp xuất hiện ở mặt, gần mắt hoặc ở chèn ép đường thở nên được điều trị bằng propanolon đường uống.
  • Các trường hợp u máu có loét có thể sử dụng PDL để cải thiện tình trạng đau.

     

     

    1. Giãn mạch da và vết hồng ban trên mặt
  • PDL và laser KTP là hai phương pháp chính để điều trị các giãn mạch trên da mặt.
  • Các ban đỏ cũng đáp ứng với PDL sau 7-10 ngày.
  • Laser KTP rất có hiệu quả điều trị giãn mạch trên da mặt nhưng lại có nguy cơ cao hình thành sẹo so với PDL.
  • Các tổn thương hồng ban của trứng cá đỏ có thể sử dụng PDL với spot size lớn hoặc laser ND:YAG hoặc IPL để điều trị.

     

     

    1. Các tổn thương giãn tĩnh mạch chi dưới
  • Liệu pháp tiêm xơ vẫn được coi là tiêu chuẩn vàng trong điều trị giãn TM chi dưới.
  • Các tổn thương nhỏ (1mm) có thể được điều trị bằng laser: KTP, Alexandrite và PDL xung dài, Nd:YAG.
  • Laser KTP chỉ có tác dụng với các giãn TM ở trên bề mặt da.
  • Laser Nd:YAG xung dài có thể xuyên sâu xuống mô đích nhưng ít được hemoglobin hấp thụ.

     

     

    1. Sẹo phì đại và sẹo lồi
  • PDL có thể cải thiện tình trạng sẹo trên lâm sàng về cấu trúc da, mềm và ngứa của các tổn thương sẹo phì đại.
  • Các sẹo dưới 1 năm điều trị tốt hơn so với tổn thương sẹo cũ.
  • Có thể kết hợp laser với các phương pháp khác để điều trị sẹo như tiêm corticosteroid, băng ép có chứa steroid và 5 flourouracil.
  • Điều trị sẹo lồi vẫn là một thử thách khó khăn. Có thể kết hợp sử dụng tiêm corticosteroid vào tổn thương và PDL.

     

     

    1. Mụn cóc
  • Sử dụng laser PDL năng lượng cao có thể làm bay các mụn cóc ở trên 50% bệnh nhân.
  • Cơ chế của PDL làm tắc nghẽn chọn lọc các mạch máu phía dưới mụn cóc.

     

     

    1. Bệnh vảy nến và các tình trạng viêm da khác
  • Ngoài laser Excimer 308 nm thì PDL cũng cho hiệu quả điều trị đối với bệnh vảy nến.
  • Không giống như laser Eximer tác động đến đích là chu kỳ của tế bào, tác động của PDL chủ yếu lên các nhú trung bì lớn ở các mảng vảy nến.
  • Ngoài ra có thể sử dụng PDL để điều trị các u hạt trên mặt ở các bệnh nhân có tình trạng viêm da. Có thể sử dụng PDL đối với các tổn thương như mụn thông thường, bệnh lupus ban đỏ, bệnh sacoid, tổn thương eczema, mụn trứng cá đỏ có mủ, lichen xơ hóa, u hạt hình tròn, thâm nhiễm lympho Jessner trên da, tích mucin hồng ban phức tạp.

 

  1. Các chỉ định khác
  • Nơ-vi hình nhện/ u mạch: sử dụng PDL hoặc KTP
  • U xơ mạch: tổn thương vết đáp ứng tốt với PDL, tổn thương dạng nốt đáp ứng tốt với laser bào mòn.
  • U mạch màu quả anh đào: PDL và Nd:YAG xung dài.
  • Hồ máu: PDL và Nd:YAG xung dài.
  • U mạch sừng hóa: PDL và Nd: YAG xung dài.
  • Khía đỏ trên da: PDL có hiệu quả cao nhất với các khía đỏ trên da.
  • Đốm Civatte trên da: tổn thương sắc tố hồng vùng cổ bên được điều trị bằng PDL có hiệu quả, có thể dùng IPL.
  1. Chống chỉ định
  • Nhiễm trùng đang hoạt động như Herpes simplex
  • Lột da gần đây
  • Mang thai
  • Chứng sợ bị biến dạng
  • Điều trị Isotretinoin
  • Cryoglobulin trong máu
  • Mày đay lạnh
  • Rối loạn da mềm
  • Người quá kỳ vọng
  • Thuốc chống ngưng tập tiểu cầu (nguy cơ ban tồn tại kéo dài)
  1. Biến chứng
  • Phỏng da ngay sau chiếu laser
  • Phù nề
  • Dày da
  • Tăng sắc tố sau viêm
  • Giảm sắc tố sau viêm
  • Sẹo